Museum Bui Xuan Phai In Ho Chi Minh City
Điều thú vị là trong khi các cơ quan chuyên nghành hãy còn rất thờ ơ với mô hình bảo tàng tư nhân hay nhà lưu niệm dành cho danh nhân văn hoá dân tộc thì cuộc sống lại âm thầm xuất hiện những người tự nguyện làm cái việc mà người đời gọi là cầm đèn chạy trước ô tô,tự nguyện trở thành những "sử gia" mỹ thuật không chuyên.Ở Sài Gòn, Trần Hậu Tuấn là một thí dụ, Tuấn đă mở cửa BTMT tư nhân của mình từ vài ba năm nay tại 357/2 Nguyễn Trọng Tuyển.
Trên một tờ báo, nhà sưu tập này đã tự nhận mình chỉ là một "người giữ đền" và tiếp đón khách thập phương đến thăm bảo tàng mỗi ngày. Tuấn tâm sự : " Hồi đầu mới khai trương, tinh thần khi ấy thật hồ hởi ,phấn khởi, nhưng bây giờ, mình chợt nhận thấy cử chỉ phi lợi nhuận này đă chiếm dụng vào quỹ thời gian của mình khá nhiều..."
Tuấn cũng nói thêm rằng ,nhiều khi tiếp xúc với các kiều nữ,Tuấn luôn bị ngỡ ngàng bởi các câu hỏi của các nàng, nó bộc lộ một lỗ hổng lớn về kiến thức mỹ thuật. Nói chuyện về lịch sử mỹ thuật ,các nàng tỏ ra mù mờ nhưng khi chuyển sang đề tài thời trang, hay văn hoá ẩm thực, ô mai sấu dầm thì các nàng lại tỏ ra, sàng sỏi hơn nhiều
Giá trị của các phố cổ là giá trị của thời gian lắng đọng ở những mái ngói, những bức tường rêu phong của chúng. Họa sĩ nổi tiếng của các phố cổ Hà Nội, Bùi Xuân Phái đă từng nhận xét là trong sự rêu phong cổ kính có "màu thời gian". Thời gian cũng đă làm cho các bức tranh của ông càng ngày càng có giá trị ,từ chỗ mỗi bức chỉ đổi được vài lạng cà phê, dăm bao thuốc lá dưới thời bao cấp, đến chỗ mỗi bức là cả một gia tài theo qui luật "giá trị thặng dư của thời gian". Tuy nhiên, thời gian đă làm điều này quá chậm đối với cá nhân BXPhái hay nói cách khác là ông đă không ở lại trần thế để thụ hưởng.
BTMT tư nhân của THT ,cũng là nơi để Tuấn thao diễn khả năng "sử gia" mỹ thuật không chuyên của mình , và giới thiệu các tác phẩm kết quả của cả 20 chục năm trời bay lượn "Đi đi về về rồi... đi luôn" từ Nam ra Bắc, và sang cả Mỹ và Châu Âu mua về những tác phẩm của BXP , làm giật mình thon thót giới mộ điệu.
THT là người Hà Nội tha hương , Tuấn nhớ và yêu phố Hà Nội nên Tuấn yêu hội họa của BXP .Và khi Tuấn trở thành "nhà phê bình mỹ thuật" cũng đã làm không ít người biết Tuấn ngỡ ngàng và lấy làm vui thích
Tuy nhiên ,hạn chế của các nhà "sử gia" mỹ thuật không chuyên và "tự phát" là những đánh giá đôi khi mang tính chủ quan và một vài sai sót về học thuật, hay thuật ngữ mỹ thuật. Điều này có thể hiểu và cảm thông được và cũng chẳng thấy có ai muốn lên tiếng góp ý ,bởi vì ở VN, ngay cả các vị "sử gia" mỹ thuật chính hiệu được ăn lương tháng đàng hoàng nhiều khi còn ăn không nên đọi nói chẳng nên lời,nữa là.
Trong tủ là bức vẽ dở dang của họa sĩ trước lúc ông từ giã cuộc đời,bên cạnh bức vẽ là bảng pha mầu ,những tube mầu dùng dở cùng bút vẽ của họa sĩ, chiếc đèn dầu , cái điếu cày... những vật dụng thân thiết của BXP,tất cả đă được lưu giữ trân trọng trong tủ kính của bảo tàng tư nhân Trần Hậu Tuấn.
Trong ảnh là đạo diễn Đặng Việt Bảo đang giới thiệu những kỷ vật ,đồ dùng thường ngày của BXP trong nhà BTMT với cô bạn gái . Được biết,Bảo cũng được gia đ́nh họa sĩ trao tặng chiếc quạt bàn mang nhăn hiệu Marany mà khi xưa chúng là đồ dùng của nhà danh họa họa. Bảo đă được Tuấn xếp vào danh sách "những người cần quan tâm đặc biệt" Đă nhiều lần Tuấn ngỏ lời muốn thương lượng với Bảo để có được di vật quí giá ấy nhằm bổ sung hiện vật cho Bảo tàng
Ngoài BTMT của Tuấn ra phải kể đến BTMT của Bùi Quốc Chí (31C Lê Quư Đôn) Chí là con trai nhà sưu tập Đức Minh và Chí là người kế thừa truyền thống của người cha ,sưu tập tác phẩm nghệ thuật của các danh họa trường Mỹ Thuật Đông Dương và những cổ vật qua các triều đại .Theo tôi được biết,hiện nay ở VN ,chỉ có 2 BTMT tư nhân này là có giá trị lớn và xứng đáng với tên gọi của từ này.(Bùi Quốc Chí là người mặc áo thẫm trên ảnh)
Tại bảo tàng, du khách có thể được xem tận mắt những trang nhật kư ghi chép về ư tưởng nghệ thuật của BXP
Ngoài Giải thưởng Hồ Chí Minh lớn lao dành cho cả cuộc đời lao động nghệ thuật, BXP c̣n nhận nhiều giải thưởng khác (Mỹ thuật toàn quốc1946, 1980; Mỹ thuật Thủ đô 1969, 1981, 1983, 1984; Giải thưởng đồ họa Leipzig...). Song trên tất cả các giải thưởng đó là cuộc sống đă vinh danh ông bằng một cái tên cả Việt nam đều biết,"Phố Phái". Mỗi con đường, mỗi phố đều mang tên một danh nhân, c̣n những phố, đường mang tên "Phố Phái" th́ nhiều không ai đếm được. Nó tồn tại trong hoài niệm ,trong tâm thức người Việt, dù thành phố có bị cuốn theo chiều gió hiện đại hoá công nghiệp hoá, những nơi gợi lại bóng h́nh "Phố Phái" vẫn là nơi chứa chan nhiều luyến nhớ ,kỷ niệm
Mặc dù mô h́nh BTMT tư nhân ,trên thực tế, hiệu quả của nó chưa được như ư muốn của những người thành lập ra nó ,thế nhưng, Tuấn cho rằng :"Dù thế nào đi nữa, chúng ta cũng phải tôn trọng công chúng. Nghệ thuật tự cổ kim là để phụng sự con người. Ngày hôm nay, có thể họ (công chúng ở Việt Nam) chưa có thời gian, điều kiện để thưởng lăm lọai h́nh mỹ thuật như ở các quốc gia tiên tiến, nhưng mai này họ sẽ có nhu cầu này khi chất lượng sống đă được nâng cao."
Ở Việt Nam,có một thực tế là hội họa bị xếp dưới văn học, thơ phú và ca nhạc... Trong khi khả năng xuất khẩu thành thơ là chuyện vặt ,khả năng hát ,thậm chí c̣n là nhu cầu của mỗi người, hầu như ai cũng có thể là ca sĩ như Tuấn chẳng hạn, rồi khả năng viết lăng nhăng như artistphuong chẳng hạn. Chính v́ thói quen của xă hội, xếp hội họa ở nhóm dưới v́ thế nên khả năng cảm nhận hay nói cách khác là khả năng đọc được ngôn ngữ của hội họa của người dân chỉ là số ít .
Trước ngày tôi về lại Hà Nội, Thiên Kim một cô bạn trẻ Sài G̣n đă có cảm nghĩ về Bùi Xuân Phái : .......(sau đây tôi phải lục t́m lại hoặc yêu cầu Thiên Kim ghi lại giúp tôi nguyên văn điều mà cô đă nhận định về người họa sĩ tài danh này)
Hà Nội 3 / 5 /2008