Viet_Melbourne :

Duong nhu hoi hoa duong dai dang di vao con duong chu quan de tim toi cai toi, doi lap voi nhung trao luu truoc tap chung vao cai khach quan, trong khi xu huong toan cau hoa dang thong tri, nhu vay co phai hoi hoa hien dai dang phan ung nguoc lai voi thoi dai cua minh hay khong? Nen the hien trung thuc ve thoi dai cua minh hay phan ung va xoa bo no de tien hoa?

Bạn đă đưa ra một vấn đề khá là "căng thẳng" . Trong khi,theo tôi ,tính thuyết phục của hội họa lại rất giản đơn, giản đơn đến nỗi giá trị của  nó, thực ra chỉ là sự... ưa nh́n.Tôi khoái cách người ta gọi cái đẹp là ưa nh́n,thí dụ ,ngày nay khi đăng tin xin việc trong mục rao vặt,các cô gái thường tự mô tả ḿnh có một "h́nh thức ưa nh́n".Ưa nh́n được hiểu ngầm định là đẹp-điều đó chắc rồi,bởi có đẹp mới khiến người ta ưa nh́n chứ.Như vậy chức năng chính của hội họa là ǵ hẳn tôi không cần diễn giải nữa cho mệt.Tôi thấy các phê b́nh gia Mỹ thuật (thực ra ở VN ta ,tôi chưa thấy xuất hiện một phê b́nh gia nào đáng tin cậy)và các họa sĩ thường hay làm hoắng lên những vấn đề nghe có vẻ hàm lâm viện ,nhưng khi đọc bài họ viết , lại làm người ta vừa đau đầu lại vừa buồn cười.Đúng là lo ḅ trắng răng. Các bài viết về mỹ thuật gây được ấn tượng,thường đều do chính các họa sĩ viết.Thế nhưng chúng tôi vẫn thường nói  với nhau " Đừng nghe những ǵ họa sĩ nói mà hăy xem tranh họa sĩ vẽ".Và tôi thấy Bùi Xuân Phái cũng nói :" Ngay từ đầu các nhà phê b́nh mỹ thuật đă sai,bởi v́ họ dùng một phương tiện khác hẳn hội họa đó là ngôn ngữ chứ không phải là h́nh và mầu".

 Có thể tôi chỉ là một họa sĩ tự học nên tôi đă không quan tâm lắm đến những trào lưu,những tiến hóa của thời đại. Tôi chỉ biết vẽ ra những ǵ mà tôi thấy  và thích.

Mặt khác ,khi quan niệm về Nghệ thuật tôi nghĩ nó cũng giống như khi quan niệm về T́nh yêu,bạn có nhận thấy T́nh yêu nó biến đổi theo năm tháng của đời người không ?Khi bạn 20 tuổi bạn yêu theo một cách khác,và khi bạn 40 tuổi bạn lại yêu theo cách khác ,và đến 50 tuổi (như tôi) chắc sẽ hoàn toàn khác,bởi v́,ở tuổi này ,con tim đă trở nên chai ĺ có muốn yêu theo cách dại khờ cũng không được nữa rồi. Nói vậy để thấy sự tráo trở của quan niệm. trước đây tôi đă từng tẩy chay tranh trừu tượng nhưng bây giờ tôi lại cổ xuư cho nó khi nhận ra : "Cuộc sống càng ghê tởm th́ nghệ thuật càng trở nên trừu tượng".

Viet_Melbourne :Chu Phuong oi, chau co mot diem muon hoi la neu cai dep la ua nhin thi nhung nguoi dan ba xau xi cua de Kooning phai chang khong co vai tro trong hoi hoa?
 

Tiêu chí của sự ưa nh́n cũng có năm bảy đường và nhiều cấp độ. Ngay trong cuộc sống, cái ưa nh́n của người nông dân và người thành thị cũng đă rất khác biệt.Nào có ai đă dám nói với bạn là những bức họa h́nh người đàn bà xấu xí của Kooning là không ưa nh́n ? Hầu như các họa sĩ chuyên nghiệp đều thấu hiểu điều này "Cái đẹp nằm trong cái xấu" và có một định nghĩa khùng khùng điên điên của giới họa sĩ " Đẹp mà không đẹp,không đẹp mà lại đẹp".Vậy,thế nào là đẹp ? Xưa nay các họa sĩ đă tranh căi đau hết cả mồm mà măi vẫn không thể đưa được một tiêu chí nào làm chuẩn.
Một lần tôi đă ph́ cười khi xem bức hí họa vẽ cảnh danh họa Picasso hốt hoảng bỏ chạy khi bỗng thấy mấy cô nàng trong những bức tranh lập thể do ông ta vẽ bỗng dưng bước ra khỏi những bức tranh và tiến lại gần ông ta.Từ bức hí họa này, cho ta suy nghĩ,khi xem những bức vẽ lập thể về các cô nàng ở Avignon thấy đẹp tuyệt và đầy xúc cảm thế nhưng nếu mường tượng các nàng ấy bất th́nh ĺnh bước ra khỏi tranh và vồ lấy ta th́ đúng là hơi bị...hăi.
 

Nhân nói về CÁI NH̀N và cái ƯA NH̀N ,Tôi muốn bổ xung thêm một ư khá thú vị của Nguyên Hưng :

Thưởng thức hội họa, là thưởng thức cái được thể hiện trên mặt tranh. Tuy nhiên sự thưởng thức hội họa, theo các nhà tâm lư học nghệ thuật hiện đại, không bao giờ thuần túy có nghĩa là thưởng thức cái được NH̀N THẤY (tranh). Có rất nhiều thứ mai phục bên trong, ẩn kín nơi tâm hồn mỗi người, chi phối cái sự NH̀N VÀ THẤY đó. Đó chính là những hành trang văn hóa, là vốn sống, vốn kiến thức mà mỗi người mang theo khi tiếp cận tác phẩm hội họa. với vốn sống và vốn văn hóa khác nhau, người ta sẽ thấy ở tác phẩm hội họa được nh́n những sắc thái và ư nghĩa hoàn toàn khác nhau. Cũng là “Phố’ Hà Nội của một Bùi Xuân Phái, nhưng trong mắt nh́n của một người đă từng gắn bó với Hà Nội, đă từng yêu Hà Nội, và trong mắt nh́n của một người chưa từng một lần đến Hà Nội, sẽ hoàn toàn khác nhau. Với những người đă từng gắn bó, từng yêu Hà nội, “Phố Phái”, không chừng, chỉ là những cái cớ dẫn họ vào một không gian nào đó trong kư ức của ḿnh. Với họ, “Phố” của Bùi Xuân Phái, không hẳn đă là đối tượng của sự thưởng lăm nghệ thuật, mà nhiều khi, chỉ là đối tượng của kỷ niệm. Cách tiếp cận này, có thể trở thành một trở ngại cho sự cảm thụ nghệ thuật. Bởi, khi là đối tượng của kỷ niệm, người ta thường chỉ nhận thấy khía cạnh Ư NGHĨA, mà ở đó, h́nh vẽ thuần túy chỉ như một khái niệm, thậm chí, chỉ là cái cớ. C̣n với người xa lạ, Bùi Xuân Phái, nhiều khi được nh́n nhận như một họa sĩ nhiều hơn. Không biết về Hà Nội, không biết nhiều về tác giả của “Phố Phái”, người ta phải chăm chú vào bề mặt tranh. Phải cảm Hà nội, phải cảm Bùi Xuân Phái từ những ǵ hiện diện trên mặt tranh, không bị chi phối bởi những câu chuyện, những huyền thoại, người ta có cơ may trở nên khách quan hơn khi đánh giá tài năng của nhà họa sĩ nổi tiếng

Nguồn: Blog Nguyên Hưng
 

Tôi thấy vị này nói cũng đúng nhưng chưa đủ. Thí dụ , tôi đâu nhất thiết phải sang những xứ sở mà Van Gogh đă vẽ để cảm thụ được tranh Van Gogh ? Vấn đề chính là để "ngấm" được một tác giả nào người ta cần phải "thuộc" nghĩa là phải được xem nhiều tác phẩm mà người hoạ sĩ đó đă vẽ. Thử h́nh dung nếu cả cuộc đời Van Gogh chỉ vẽ được chừng 10 tấm tranh (cho chọn 10 bức đẹp nhất),chắc chắn sẽ chẳng có ai biết đến Van Gogh là cái ông nào. Cũng vậy, để hiểu và nghiệm thấy được cái hay trong tranh của Bùi Xuân Phái người ta cần phải được biết đến các giai đoạn sáng tác của ông. Theo tôi biết, các sưu tập gia chuyên nghiệp và giới mộ điệu (thực sự) ở VN đều đă được thưởng lăm không ít hơn 1000 tác phẩm của Bùi Xuân Phái

Mặt khác,những bức tranh của Bùi Xuân Phái vẽ vào những năm 70 của thế kỷ trước,hầu như tất cả số tranh này đều chịu chung số phận là bị xếp chung vào làm một, nằm thu lu trong góc nhà, ngậm ngùi với sự thưởng thức không mấy mặn mà của nhân thế. Vậy mà ngày nay,cũng vẫn những bức tranh đó nhưng lại được người ta ngả mũ bái phục và nh́n bằng con mắt trân trọng.Thực tế là bức tranh đó, nó vẫn nguyên như vậy dù có giá trị hay không,và nó cũng sẽ  không xấu hơn hay đẹp hơn v́ cái nh́n của đám nhân quần.

Hữu Minh hỏi : Người ta thường nói về những bộ tứ của hội họa Việt Nam "nhất Trí, nh́ Vân, tam Lân, tứ Cẩn " và bộ tứ thứ 2 "nhất Sáng, nh́ Liên, tam Nghiêm, tứ Phái " v́ sao có sự sắp hạng và đặt tên như thế ?

Ngay từ những năm 1960 đă xuất hiện trong công chúng thuật ngữ đó để nói về 2 bộ tứ của hội họa Việt Nam "nhất Trí, nh́ Vân, tam Lân, tứ Cẩn " và bộ tứ thứ 2 "nhất Sáng, nh́ Liên, tam Nghiêm, tứ Phái ".Có thể thấy, BXP cùng với 3 người bạn đồng khóa của ông (Sáng-Liên-Nghiêm)đều đă có những thành tựu và tác phẩm quan trọng (từ khi c̣n trẻ tầm U40) để đủ được xếp vào tứ trụ trong nền mỹ thuật Việt Nam.Thực tế, đó là do quần chúng tự phong "tước hàm,tước vị" cho các ông từ những năm 60.Tôi nhớ khi xưa,BXP cũng không tỏ ra thú vị hay tán thưởng lắm về sự xếp hạng và đặt tên như thế.Có lần ông c̣n nói vui :"Người ta gọi thế cho có vần điệu chứ thực ra là mượn ư của câu dân gian liệt kê thứ bậc ,chất lượng món cờ tây :“nhất bạch, nh́ vàng, tam khoan, tứ đốm”.
Tất cả những họa sĩ trong 2 bộ tứ ấy đều là sinh viên Trường Mỹ thuật Đông Dương - một trường cao đẳng được thành lập năm 1925 và nằm trong hệ thống Đại học Đông Dương được chính quyền Pháp bắt đầu xây dựng và đào tạo từ đầu thế kỷ 20.
Đối với bộ tứ thứ nhất,một bộ tứ quan trọng không chỉ về thành tựu sáng tạo mà c̣n về tính tiên phong của nền hội họa non trẻ của đất nước:"nhất Trí, nh́ Vân, tam Lân, tứ Cẩn ", Riêng chỗ đứng của Nguyễn Tường Lân xem ra khá mong manh. Thật ra, họa sĩ Nguyễn Tường Lân là một họa sĩ kỳ tài của Việt Nam thời 1930 đến 1946, tuy nhiên ông dă không để lại được nhiều những dấu ấn và những tác phẩm đủ quan trọng để đứng vào nhóm tứ trụ này.
Có hai họa sĩ sáng giá ,đáng tiếc lại không được đứng vào bộ tứ nào đó là trường hợp: Lê Phổ và Nguyễn Phan Chánh. Lê Phổ có sự nghiệp hội họa được thế giới biết đến như một biểu tượng của sự kết hợp Đông và Tây, các tác phẩm hội họa của Lê Phổ được chào đón trên thị trường nghệ thuật thế giới từ Paris đến NewYork, điều mà chưa có một họa sĩ Việt Nam nào đạt tới và thang giá tranh của Lê Phổ đến thời điểm này vẫn cao giá nhất trên thị trường mỹ thuật thế giới dành cho một họa sĩ  Việt Nam.. Nếu Lê Phổ có vấn đề (ông rời bỏ Việt Nam từ xa lắc mù khơi-năm 1937 và sống cho đến hết đời tại Pháp ) th́ Nguyễn Phan Chánh đáng được vinh danh,ông là một người đă tạo ra một diện mạo tranh lụa Việt Nam không giống ai ,không lẫn vào bất kỳ một phong cách nào đối với các nước có nền tranh lụa lớn nhất thế giới như Trung Quốc và Nhật Bản. Trong những buổi trà dư,tửu hậu, bàn luận về các bậc họa sĩ tiền bối,anh em họa sĩ thường ví von họa sĩ Nguyễn Phan Chánh giống như là "Nguyễn Bính" trong hội họa,(ư muốn nói nghệ thuật của ông chân chất ,hiền lành và hơi quê quê).Có người c̣n ví xem tranh của ông nó "nhẹ"quá như uống bia vậy, mặc dù biết rằng bia mà uống nhiều th́ vẫn có thể làm người ta say ,nhưng bia hơi vẫn là bia hơi,nó không phải là chất rượu mạnh như Nguyễn Sáng hay Bùi Xuân Phái...
Bộ tứ thứ 2 “Phái - Sáng - Liên - Nghiêm” đều tồn tại với thời gian sau nửa thế kỷ thử thách. Họ, mỗi con người đều có một lịch sử dữ dội, một định mệnh của thiên tài. bộ tứ này chỉ c̣n trụ lại một ḿnh Nghiêm c̣n đang sống – (Nguyễn Tư Nghiêm, lừng danh với Điệu múa cổ; Thuư Kiều,Kim Trọng; Những con giáp...)
Ngoài tài năng, cá tính tư duy sáng tạo, ḷng đam mê sáng tạo nghệ thuật của các ông c̣n có một yếu tố cực kỳ quan trọng đó là bối cảnh đất nước. Nếu họ không có một lịch sử như thế th́ ngọn lửa nào đủ cường độ để tạo ra những vàng ṛng của đất nước?Họ là những nghệ sĩ biết bạo gan bơi ngược ḍng chủ lưu, t́m ra cho bằng được con đường riêng của ḿnh trong sáng tạo nghệ thuật, làm nên những tác phẩm mà ban đầu rất có thể sẽ bị đón tiếp một cách lừng khừng,ghẻ lạnh nhưng sau này đă trở thành những giá trị được cả xă hội thừa nhận. Hăy nh́n vào từng cuộc đời của Phái - Sáng - Liên - Nghiêm, chúng ta sẽ hiểu v́ sao có sự sắp hạng và đặt tên như thế. Mỗi người trong số họ có riêng một phong cách nghệ thuật và một số phận dữ dội thật sự hiếm có trong lịch sử hội họa Việt Nam.
Thế kỷ 20, hội họa Việt Nam sản sinh được hai bộ tứ huyền thoại,mang tầm vóc Quốc tế .Nhưng từ năm 1975 đến nay đă hơn 30 năm, chúng ta không hề có thêm được một họa sĩ "Người Lớn" nào chứ đừng nói có thêm được một "bộ tứ huyền thoại".Phải chăng cuộc sống hiện đại và những tiện nghi tiêu dùng đầy đủ ,cùng các phương tiện giải trí  hitch-tech đă triệt tiêu những câu thúc,dồn nén ,những khát vọng sáng tạo của người nghệ sĩ ?
 

Họa Sĩ Nguyễn Sáng (1923-1988)
 

Ông là hoạ sĩ có tư tưởng, giải quyết vấn đề xă hội lớn lao, gay cấn rất nhuần nhị, lay động với h́nh hoạ và màu sắc hiện đại, giản dị mà không khô khan, không sáo rỗng bởi con tim thành thực yêu thương cùng với tài năng biến ảo, đa dạng.
Cùng với Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Tư Nghiêm, ông là cây đại thụ của sơn mài VN. Nếu như Nguyễn Gia Trí đưa sơn mài đến đỉnh cao của những cảnh thần tiên mộng ảo, vàng son cung đ́nh đài các , th́ Nguyễn Sáng đẩy sơn mài đến đỉnh cao khác với tầng lớp đời thường cần lao, cảnh bi hùng chiến trận, chiến tranh cách mạng, những xung đột mạnh mẽ của cuộc sống hiện tại. Ông bổ sung vào sơn mài bảng màu vàng, xanh, diệp lục với cách diễn tả phong phú dường như vô tận. Những tác phẩm thành công nhất của Nguyễn Sáng nằm ở sơn mài và đấy là đóng góp lớn nhất của Nguyễn Sáng cho hội hoạ cả về chất liệu và danh tiếng.
Các tác phẩm của Nguyễn Sáng có tầm cỡ về kỹ năng, mang rơ những thông điệp lớn về thân phận con người và tiềm ẩn một tài năng lớn của sáng tạo hiện đại cho nền mỹ thuật Việt Nam, sống và vẽ, dấn thân và quyết liệt cho dù cuối đời ,ông đă chết trong cảnh khốn cùng,âm thầm lặng lẽ như cái chết của một thứ dân bụi đời không người thân bên ḿnh trước lúc "lên đường".
Giai đoạn sung sức nhất trong sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Sáng vào thập niên 70. Đó cũng là giai đoạn ở miền Bắc mọi người dân đều phải sống trong cảnh nghèo khó .Với Nguyễn Sáng,ông không những chịu cảnh nghèo mà c̣n chịu thêm cảnh cô đơn,vợ con không có,ngày lễ ,ngày Tết,một ḿnh ông lủi thủi trên căn gác chật chội 10m2.Có lần ông đă tâm sự với bạn bè :"Con người lúc sơ sinh hai bàn tay trắng hiền lành. Như trẻ thơ vê tṛn vú mẹ. Con người tay áp tay, trao cho nhau chiếc nhẫn, cái hôn đầu ngày cưới.Tôi chẳng có ǵ ngoài tấm ḷng và hai bàn tay trắng. " Và khi được hỏi quan niệm về của cải,ông nói : ""Nếu không v́ nghệ thuật, rải tiền đầy đường tôi cũng dẫm lên mà đi; Nếu c̣n v́ nghệ thuật, tôi sẵn sàng kiếm từng đồng xu để sống". Với tính cách vốn sẵn có của dân Nam bộ,Nguyễn Sáng là một người có nhiều ngang ngạnh gai góc và khó gần. Thường ngày ông vẫn đến quán rượu "Thuỷ Hử" ở góc phố Ngô Sĩ Liên,ngồi thu lu một ḿnh trong góc khuất với chiếc mũ lưỡi trai cáu bẩn,chiếc áo bông nhầu nát ,nom danh họa Nguyễn Sáng ngày đó như một ông lăo nhà quê, thời ấy khó có ai thấy ra được rằng đó là danh họa Nguyễn Sáng,người sẽ để lại cho cuộc đời một gia tài nghệ thuật vô giá.(bởi v́,nếu trong đám nhân quần ấy kịp thời nhận được ra giá trị của tài năng mà đua chen mua tranh của ông vào những ngày tháng ấy ,chắc chắn cuộc đời ông đă bớt khốn khổ. Bây giờ,tôi được biết,bức " Kết Nạp Đảng" của Nguyễn Sáng khi một bảo tàng ngoại quốc có ư muốn hỏi mượn,người ta đă đặt giá bảo hiểm cho bức tranh này là 2 triệu Đô la Mỹ !)
Đến khi miền Nam được Giải phóng,Nguyễn Sáng lại tỏ ra lo lắng, ông tâm sự với bạn :"Giải phóng miền Nam rồi, bây giờ nếu tao về thăm qua họ hàng bà con hỏi chú đi làm Việt Minh Việt Cộng bao nhiêu năm thế mà trên ngực chẳng có cái mề đay nào? Mày bảo tao trả lời sao? Tao buồn lắm!"Cho dù Nguyễn Sáng chẳng được một cái mề đay nào nhưng nghệ thuật của ông đă đóng góp nhiều nhất,thành công nhất với những bức tranh chói lọi về đề tài chiến tranh và cách mạng Việt Nam.
Tôi c̣n giữ vài kỉ niệm về họa sĩ Nguyễn Sáng: Một lần ông đến thăm bố tôi(họa sĩ Bùi Xuân Phái),ông đến đúng vào lúc gia đ́nh đang chuẩn bị bữa ăn tối,mọi người ân cần mời ông cùng ngồi ăn. Trong không khí thân thiện, khi câu chuyện đang được nói về những điều thật b́nh dị và vui vẻ, bỗng nhiên Nguyễn Sáng đặt bát cơm xuống bàn ,rồi ông ôm mặt khóc tức tưởi như một đứa trẻ thơ.Bố tôi vỗ vai Nguyễn Sáng hỏi nguyên nhân , Nguyễn Sáng đáp: "Tôi thèm có một cuộc sống gia đ́nh."
Lần cuối cùng tôi nh́n thấy h́nh ảnh Nguyễn Sáng đó là lần ông đến chào bố tôi trong cái ngày ông vào sống ở Sài g̣̣n (1987). Giờ phút biệt ly của hai người bạn đă gắn bó bên nhau cùng bao kỉ niệm vui buồn trong nửa thế kỉ-từ ngày họ c̣n là sinh viên trường Mĩ thuật Đông dương , dường như họ có linh cảm là sẽ không bao giờ c̣n gặp thấy nhau nữa.Bùi Xuân Phái và Nguyễn Sáng đă nắm chặt tay nhau trong im lặng,sau cùng,Nguyễn Sáng nói với bố tôi :" Chúng ḿnh là người lớn, v́ thế chúng ḿnh không chấp những nhiễu nhương mà đời này đă bày đặt ra cho mỗi đứa chúng ḿnh. " ( Gần một năm sau đó (1988), bố tôi ,họa sĩ Bùi Xuân Phái mất v́ trọng bệnh và 2 tháng sau,họa sĩ Nguyễn Sáng cũng qua đời tại Sài G̣n.)
 

Họa Sĩ Dương Bích Liên (1924-1988)
 

  Dương Bích Liên dấn thân và hiến dâng cho nghệ thuật đến mức lơ đăng, quên cả đời sống hạnh phúc t́nh cảm riêng tư của ḿnh. Ông sống độc thân, khép kín, gần như tách biệt với thế giới bên ngoài... Khi giật ḿnh tỉnh ra và có ư muốn lấy vợ th́ tóc ông đă bạc trắng .
Tuy nhiên, như một nghịch lư, ông cũng có một vài mối t́nh riêng, kín đáo, đầy trắc ẩn trong cuộc đời giàu tâm tư của người nghệ sĩ - trí thức. Cuối đời, sức khỏe ông suy sụp nhanh. Trong đó ,phần lớn do tác hại của những chén rượu mạnh đă góp phần tàn phá cơ thể vốn mong manh, phong trần của người nghệ sĩ.Vài ngày trước khi chết,ông triền miên uống rượu và hầu như hoàn toàn "tịch cốc" (chữ ông đă dùng để nói là ông không thiết ăn ǵ nữa) Ông đă "Chết nằm như mơ" . Cái chết của ông chỉ được biết đến khi những người hàng xóm gơ cửa nhà ông mà không bao giờ c̣n nghe thấy tiếng ông trả lời .
Với một lối sống như người lập dị, bất cần . Ông là người cô đơn,"Đời không hiểu tôi và tôi cũng không hiểu đời,v́ thế nên tôi xin thu ḿnh nhỏ lại" Dương Bích Liên là người có tật nói lắp,câu này ,tôi đă nghe ông lặp đi lặp lại nhiều lần .Và mỗi khi ông chợt nghĩ ra một câu nào hay hay ,th́ cứ cách vài phút ông lại nói lại, khiến cho người nghe sẽ phải nhớ măi "Chơi càng hay,vẽ càng hay" và " Chúng ḿnh mất hết chỉ c̣n nhau"...
Giai đoạn sáng tác sung sức nhất của Dương Bích Liên ở vào thập niên 70 ,trong những năm tháng này, ông đă gửi các tác phẩm của ḿnh tham dự triển lăm nhưng chúng đă sớm bị loại,như bức "Hào" và bức "Bác Hồ nói chuyện với Vệ Quốc Quân" Riêng bức thứ 2 , sau khi bị loại, người ta không bao giờ c̣n thấy tăm tích tác phẩm này nữa. Bức tranh mô tả cảnh Hồ Chí Minh đang nói chuyện với người lính Vệ Quốc Quân ở trong Chiến khu Việt Bắc. Lư do bức tranh bị loại là họa sĩ đă vẽ người lính nhắm mắt trong khi vị lănh tụ đang nói chuyện.Nhưng theo cách thanh minh của Dương Bích Liên th́ chỉ khi nào người ta extreme ( cực sướng) th́ người ta thường nhắm mắt. Nhưng vào thời thời đó, chẳng có ai dám nghe theo cách diễn giải của người họa sĩ.Người ta cho rằng ông đă tự ái và đau buồn v́ sự lạnh nhạt của nhân thế đối với những tác phẩm của ḿnh,thế nên về cuối đời ông đă gần như không có hứng thú sáng tác nữa.Năm 1984,Nhà nước chính thức mời bộ tứ " Sáng ,Nghiêm,Liên,Phái" tổ chức triển lăm cá nhân. Chỉ có riêng Dương Bích Liên từ chối,do đó,lúc sinh thời ,ông là một họa sĩ chưa bao giờ có một cuộc triển lăm nào cho riêng ḿnh.
Những tài liệu đáng tin cậy về Dương Bích Liên th́ rất ít nhưng những giai thoại th́ nhiều. Sinh thời ,ông có rất ít bạn thân ngoại trừ Bùi Xuân Phái và Nguyễn Sáng.
Vốn xuất thân trong một gia đ́nh quyền thế và giầu có ,Dương Bích Liên là con trai duy nhất của một ông quan tri phủ. Nhưng đến năm 17 tuổi bỗng dưng máu nghệ sĩ giời cho đă nổi lên và ông đă muốn từ bỏ cảnh sống vương giả để chạy theo cuộc đời gió bụi.Ông gặp gỡ họa sĩ Hoàng Lập Ngôn (1941),khi đó Họa sĩ Hoàng Lập Ngôn vừa thiết kế xong chiếc xe ngựa và đặt tên cho chiếc xe tự chế của ḿnh là " Nhà Lăn Mê Ly" ,hoạ sĩ dùng chiếc xe ngựa kéo này làm phương tiện giao thông để đi vẽ trực cảnh khắp đó đây ,và Dương Bích Liên đă được họa sĩ Hoàng Lập Ngôn cho nhập hội,lên xe lăn... xuyên Việt.Nhưng chiếc xe "Nhà Lăn Mê Ly" tưởng sẽ phiêu du đất trời dài lâu nhưng chỉ lăn được đến Thanh Hoá th́ quan phủ sai người đi truy t́m. Người nhà quan phủ t́m ra "Nhà Lăn Mê Ly" và áp giải cậu công tử về nhà.Sau chuyến lăng du có tính chất định mệnh ấy,Dương Bích Liên đă quyết định ghi tên theo học Trường Mỹ Thuật Đông Dương.Từ đây, Dương Bích Liên đă bắt đầu bước vào cuộc chơi với nghệ thuật của h́nh và mầu.

Nh́n vào những tác phẩm Dương Bích Liên để lại người ta nhận thấy ,mảng đề tài Chân dung thiếu nữ của Dương Bích Liên được xem là thành công hơn ,và có một thành ngữ của giới mộ điệu : " Phố Phái,Gái Liên"
Trước khi giă từ trần thế , Dương Bích Liên đă bày tỏ nguyện vọng của ḿnh với bạn :" Sau này ,trong cái ngày tôi sang bên kia thế giới, tôi không muốn có ai là người lớn,tôi muốn đến đưa tiễn tôi là hai đứa trẻ nhỏ,một trai ,một gái,chúng ăn mặc thật correct . Chỉ có hai đứa trẻ ấy, đi lững thững theo chiếc xe ngựa trở cái xác không hồn của tôi ra nghĩa trang." Nhưng khi Dương Bích Liên chết, người ta đă không dám chiều theo ư muốn đó của ông.Nhưng vài năm sau  đó ,các nhà làm phim đă dựng lại toàn bộ chi tiết này: có hai đứa trẻ, ăn mặc đúng điệu (theo kiểu Châu Âu)lững thững đi theo chiếc xe ngựa trở cỗ quan tài,vừa đi chúng vừa rắc những cánh hoa xuống hai ven đường,trong khung cảnh của trời chiều mùa thu.Bộ phim có tựa đề là :Sắc Vàng Lặng Lẽ.
Không luyến tiếc trần thế, nhưng thế gian luyến tiếc ông, người họa sĩ tài hoa, người nghệ sĩ đă để lại những dấu ấn đậm sâu qua những bức họa sống măi cùng thời gian.

 

Nhân ngày sinh của họa sĩ Bùi Xuân Phái (1-9-1920/1-9-2007)

Trần Lâm :

Lập nhà lưu niệm Bùi Xuân Phái

Hoạ sĩ Bùi Thanh Phương đang sửa sang căn nhà ở 87- phố Thuốc Bắc (Hà Nội) với ư tưởng : làm nhà tưởng niệm cho cha ḿnh- cố danh họa Bùi Xuân Phái… Anh c̣n có nhiều ư định nữa để biến nơi đây thành một "Thế Giới Phái".

* Tranh của Bùi Xuân Phái

Căn nhà của cố hoạ sĩ Bùi Xuân Phái ở 87 phố Thuốc Bắc đang được sửa sang và trùng tu lại để tạo thành một ngôi nhà lưu niệm. Là nhà cổ được xây dựng theo kiến trúc của Pháp mỗi căn pḥng rộng 24m2. Có tới ba tầng và mỗi tầng có hai pḥng. Hiện giờ Bùi Thanh Phương đang làm xưởng vẽ và lưu giữ tranh của cố hoạ sĩ Bùi Xuân Phái.

Được biết ngôi nhà đă chứng kiến cuộc đời và sự nghiệp của người hoạ sĩ lỗi lạc bậc thầy này. Từ lúc ông sinh ra, lớn lên và đến khi ông tuổi già sức yếu, trút hơi thở cuối cùng cũng tại căn nhà cổ kính này. Hoạ sĩ Bùi Thanh Phương tâm sự: “Trần Hậu Tuấn và tôi đă làm 8 cuốn sách về cuộc đời và sự nghiệp của cha tôi. Bây giờ tôi muốn dành cho những độc giả mến mộ nghệ thuật Bùi Xuân Phái có cơ hội ngắm những bức tranh “Đại đao” của Bùi Xuân Phái khi đến thăm ngôi nhà lưu niệm”.

Ước tính hiện giờ Bùi Thanh Phương chỉ c̣n giữ được không nhiều những bức tranh của cha. Người giữ nhiều tranh Bùi Xuân Phái nhất hiện nay là nhà sưu tập Trần Hậu Tuấn và nhà sưu tập Bùi Quốc Chí, cả hai hiện sống tại TP. HCM (bộ sưu tập tranh của Tuấn có khoảng 200 bức). Để xây nhà lưu niệm cố hoạ sĩ Bùi Xuân Phái được quy mô, anh muốn kết hợp với Trần Hậu Tuấn và Bùi Quốc Chí (Chí là con trai nhà sưu tập danh tiếng Đức Minh). "Nếu hợp tác được với nhau, th́ chúng tôi sẽ có một bộ sưu tập tranh hoành tráng nhất và đầy đủ về quăng đường làm nghệ thuật của Bùi Xuân Phái"- anh Phương tâm sự.

* Đổi lấy trụ sở dân pḥng để mở rộng nhà lưu niệm

Chỉ c̣n hai tuần nữa nhà lưu niệm “Phái” sẽ hoàn thành về mặt xây dựng. Căn nhà số 87- phố Thuốc Bắc có 3 tầng, được xây dựng và sơn sửa lại và sẽ dành cả ba tầng để tạo thành một "Thế Giới Phái". Chỉ có điều khiến anh đang suy ngẫm, căn nhà số 87- Thuốc Bắc của anh trùng số với căn pḥng rộng khoảng 30m2 của tổ dân pḥng tuần tra. Hiện nay anh có ngôi nhà ở mặt đường phố Cửa Đông rộng 90m2. Anh muốn đổi ngang căn nhà 80- 90m2 lấy căn nhà 30m2 của tổ dân pḥng để có được "cửa khẩu" vào cho khách khứa đến chiêm ngưỡng “Thế giới Phái”.

Nhưng anh c̣n đang do dự, v́ sợ mọi người hiểu lầm, cho rằng anh có mưu lợi trong việc này. Anh Phương bảo: “Tôi chỉ cố gắng làm những ǵ để tạo cho nhà tưởng niệm Bùi Xuân Phái một nét đặc trưng từ không gian đến cách bài trí. Tôi sẽ làm một nhà lưu niệm mang đậm văn hoá và tính cách Phái”.

Trong trường hợp Nhà nước không đồng ư việc đổi ngang hai căn nhà số 31- Cửa Đông và 87- Thuốc Bắc, anh sẽ kết hợp với hai người bạn Singapore, họ dự kiến sẽ mua đất của những hộ liền kề để tạo cho không gian xung quanh đường vào nhà tưởng niệm được thông thoáng. Kế hoạch này có vẻ khả quan hơn v́ những người bạn của tôi rất mê nghệ thuật và có “máu nghệ thuật” thực sự.

*

Giới thiệu Bùi Xuân Phái và gợi lại cuộc đời Bùi Xuân Phái là trách nhiệm của con trai ông nói riêng và những ai yêu mến nghệ thuật nói chung.

Doăn Phương : Lâu nay, người ta đồn đại rất nhiều về sự tồn tại của những bức tranh giả mạo Bùi Xuân Phái. Vậy nhà lưu niệm của cụ tới đây có t́m được nhiều tranh "thật 100%" của Phái hay không? Cụ thể khoảng bao nhiêu bức, thưa anh?

Khi người ta đề cập đến vấn đề tranh giả của Bùi Xuân Phái, điều này khiến chúng tôi vừa tức giận lại vừa buồn cười.Tức giận v́ tất cả những bức tranh giả đều được vẽ rất tệ và có thể khảng định rằng chưa có một bức tranh giả nào thành công mà qua mắt được giới chuyên gia về tranh của Bùi Xuân Phái.Giới làm tranh giả có thể lừa bán được cho khách nước ngoài thế nhưng với các sưu tập gia trong nước th́ không thể.Mặt khác,tranh giả th́ giá bán cũng giả luôn,nghĩa là những bức tranh đó thường được bán với giá rất rẻ.Theo tôi được biết,việc mua bán các tác phẩm của danh họa Việt Nam ở thời điểm này thường chỉ xảy ra giữa các đại gia sưu tập chuyên nghiệp(người trong nước và quốc tế).Người sở hữu tác phẩm của danh họa Việt Nam nói chung và của Bùi Xuân Phái nói riêng ,không ai cần phải giới thiệu là tranh "thật 100%" như câu bạn đă hỏi.Bởi v́ ngay cả khi khách hỏi mua những tác phẩm đó với giá cao ngất ngưởng người ta cũng không muốn bán.

Doăn Phương : Ư định của anh "đổi ḥa" căn nhà 90m2 ở vị trí cực đẹp 31- Cửa Đông, lấy căn nhà 30m2 ở 87 Thuốc Bắc là thật sự đấy chứ? Như vậy có thiệt tḥi quá cho anh không? Anh đă từng "ngỏ ư" này với chính quyền cấp nào chưa? Phản ứng của họ ra sao?

Tôi cũng đă suy nghĩ nhiều về ư tưởng này.Nếu đem cả hai căn nhà này ra bán đấu giá,chắc chắn căn nhà mặt tiền 31 Cửa Đông sẽ có giá trị lớn hơn là căn nhà mặt tiền ở 87 Thuốc Bắc.Thế nhưng căn nhà ở Thuốc Bắc lại có ư nghĩa và "đúng người đúng việc hơn"Tôi muốn khách đến với "Thế Giới Phái"thoái mái,tự nhiên như ở nhà ḿnh,tất cả mọi người có thể viếng thăm nơi này mà không cần phải chào hỏi chủ nhà,muốn được như vậy cần phải có một cái "Cửa khẩu" dành cho công chúng để họ có thể thăm viếng liên hoàn với các pḥng khác trong một "Thế Giới Phái"

Doăn Phương : Đề án lưu niệm danh nhân đang tŕnh Bộ Chính trị rất khuyến khích việc h́nh thành nhà lưu niệm danh nhân. Tôi tin rằng nếu ư định đổi nhà của anh được đưa lên TP. Hà Nội th́ sẽ được ủng hộ. Anh có đồng ư thông qua báo TT&VH để đưa việc này lên TP. Hà Nội không?

Tôi trân trọng cảm ơn báo TT&VH đă dành sự quan tâm và đưa ra công luận vấn đề này.

Thanh Thuận :Trong suy nghĩ của anh Bùi Xuân Phái là người như thế nào?

Thanh Thuận : Xuất phát từ ư tưởng nào mà anh lại có ư định thành lập một pḥng tranh lưu niệm Bùi Xuân Phái? Có tiêu chí ǵ được đưa ra cho pḥng lưu niệm này không?

Thực ra ư tưởng làm nhà lưu niệm cho các danh nhân đă được nhà nước chủ trương triển khai từ vài năm nay.Gia đ́nh tôi cũng đă vài lần đón tiếp các cán bộ đại diện,chúng tôi rất hào hứng và nhiệt t́nh ủng hộ ,thế nhưng hết đoàn này đi lại đoàn khác đến và khi ra về, họ luôn để lại cho chúng tôi lời hứa “Trong tương lai sẽ…”Tôi nghĩ , đời người th́ có hạn,nếu ḿnh có đủ khả năng và điều kiện th́ tại sao ḿnh không chủ động làm ?

Bạn hỏi là có tiêu chí ǵ được đưa ra không ? Tôi không thấy có điều khoản nào sẽ trói buộc ḿnh cả. Tuy nhiên cũng có một tiêu chí số một và cũng là duy nhất,nó mang theo cả tinh thần của Bùi Xuân Phái , đó là : T́nh yêu nghệ thuật và sự chân thành.

Thanh Thuận : Pḥng lưu niệm có nhận được sự hỗ trợ của ai không?

Khi tôi ngỏ ư tưởng muốn mua nhà để làm nhà lưu niệm Bùi Xuân Phái ,th́ tôi nhận được sự ủng hộ và hỗ trợ của bạn bè,cụ thể là nhà sưu tậpTrần Hậu Tuấn,Tuấn đă cho tôi vay quá nửa số tiền để mua căn nhà đó. Sau đó là người chủ nhà,bởi v́ anh ta có thể bán căn nhà này cho người khác với số tiền lớn hơn,nhưng anh ta nói “ Nếu Phương làm nhà lưu niệm cho cụ Phái th́ đó là việc làm có nghĩa cho Hà Nội “

Thanh Thuận :Cho đến thời điểm này anh đă có trong tay bao nhiêu bức tranh của Bùi Xuân Phái?

Khi từ giă cuộc đời, Bùi Xuân Phái đă để lại cho gia đ́nh 500 bức tranh ,gồm đủ các thể loại,nhiều hơn cả vẫn là sơn dầu.Gần 20 năm sau khi ông mất ,chúng tôi đă phải chống đỡ với không biết bao nhiêu “cuộc tấn công” của khách hàng là những nhà sưu tầm trong nước và quốc tế. Giờ đây số tranh Bùi Xuân Phái c̣n giữ lại tuy không nhiều như xưa nhưng cũng đủ phục vụ cho sự trưng bày.

Thanh Thuận :Anh có định sắp xếp các bức tranh theo tŕnh tự trong cuộc đời sáng các của cụ?

Đương nhiên tôi rất muốn có một cuộc trưng bày mang tính hệ thống,giới thiệu các giai đoạn, thời kỳ sáng tác của ông.Nhưng tôi e đấy là công tŕnh mang cấp Nhà nước chứ một cá nhân khó có thể thực hiện nổi.Bức họa đầu tiên mà người ta được biết đó là bức “Phố Hàng Phèn” được vẽ bằng chất liệu sơn dầu ,vẽ năm 1941,bức này đă được bày tại cuộc triển lăm Tokyo và đă được người ta mua tại đó.Hiện nay bức này nằm ở đâu th́ chỉ có Trời mới biết.Và bức họa cuối cùng trong cuộc đời cầm bút vẽ của họa sĩ đă có một sự t́nh cờ kỳ lạ, đó cũng là bức vẽ “Phố Hàng Phèn”Bức này được họa sĩ vẽ trên giường bệnh,bức tranh c̣n đang dang dở bởi ông đă không kịp hoàn thành nó trước lúc Thần chết đến.Bức này hiện đang nằm trong sưu tập của Trần Hậu Tuấn.Và nếu nói có tŕnh tự ,hệ thống th́ phải có cho đủ các thể loại, chất liệu, các chủ đề mà trong cả sự nghiệpsáng tác nghệ thuật,Bùi Xuân Phái đă làm.Ngoài việc vẽ tranh,BXP c̣n nặn tượng và làm…thơ.

Thanh Thuận : Nghe nói anh c̣n tiếp tục ra sách về cụ sau cuốn Bùi Xuân Phái - cuộc đời và tác phẩm. Anh sẽ đặt tên cuốn sách là ǵ? Theo anh ư nghĩa của cái tên đó như thế nào?

Hiện nay,Tuấn và tôi đang gấp rút biên tập cuốn sách mang tính tổng kết cuộc đời và tác phẩm của Bùi Xuân Phái ,với cố gắng cuốn sách sẽ được ra mắt vào dịp kỷ niệm 20 năm ngày mất của danh họa Bùi Xuân Phái (24-6-1988/24-6-2008)Ban đầu tôi dự định đặt tên cho cuốn sách là :” Bùi Xuân Phái-Cuộc sống sau khi chết”( Bui Xuan Phai- Life after death) Nhưng Tuấn c̣n đang phân vân.Tuy nhiên ,sau cùng chúng tôi sẽ lấy ư kiến và biểu quyết của bạn bè.

Thanh Thuận : Sau khi thực hiện được nhà lưu niệm Bùi Xuân Phái và cuốn sách Bùi Xuân Phái-Cuộc sống sau khi chết, anh c̣n có dự định nào khác nữa nhằm vinh danh “Vua Phố Cổ” ?

Tôi đang vận động các bạn tôi là Trần Hậu Tuấn và Bùi Quốc Chí, cả ba người chúng tôi sẽ góp tiền để gửi vào nhà băng với số tiền đủ để mỗi năm có số tiền lăi khoảng một ngàn đô la ,số tiền ấy sẽ được dành vĩnh viễn cho “Giải thưởng Bùi Xuân Phái” vào mỗi năm trao cho công tŕnh,tác phẩm văn học nghệ thuật xuất sắc nhất hàng năm ở Việt Nam.

M. Tkachov và bức tranh Bùi Xuân Phái tặng
 

Xem tiep Doi Thoai 2