|

























































|
 |
Thế Giới Phái 1
(French)
trang nhất Tr2
Tr3
Tr4 Tr5
Tr6
Tr7.....Tr36
|
Van Hoc Nghe Thuat video ve Bui Xuan Phai |
|
Dương Tường :Có Một Thế Giới
Phái...Không phải về bất kỳ
nghệ sĩ nào,nhà văn,nhà thơ nào,ta cũng có thể nói là người
đó đă tạo nên thế giới riêng của ḿnh,trừ phi ,cao hơn cả
nhân cách và bản sắc độc đáo rất rơ nét,tác phẩm của anh
(hay chị) ta bày ra một cơi tâm linh đích thực ,mà ,khi
phiêu du trong đó ,ta không thể không cảm thấy thấm nhuần
cái tinh thần khôn diễn tả nổi bằng lời của nó.Tôi,tôi nói
hẳn hoi : thế giới Phái,như người ta nói thế giới Picasso(le
monde picasien),thế giới Tche'khov (le mond
tche'khovien),thế giới Rimboud (le monde rimbaldien)...
GERARD: Xem Tranh Phái Làm Sao
Biết Được LàThật Hay LàGiả ?
Ở
Việt Nam,hiện tại vẫn chưa có những chuyên gia giám định
nghệ thuật được đào tạo chính qui hoặc có bằng cấp về lănh
vực này.Khách hàng mua tranh của các danh họa Việt Nam -nhất
là tranh của họa sĩ Bùi Xuân Phái -không sao tránh khỏi nỗi
lo bị mắc lỡm-mua phải đồ rởm,điều này là một thực tế luôn
thường trực trong những người mua.Vậy làm sao để có thể nhận
biết được tranh thật với tranh giả ?
Điều này thực sự đă trở thành một bí quyết và bí quyết đó
cũng chỉ có vài yếu tố căn bản :kinh nghiệm và trực giác,
chỉ trong giây lát chúng tôi có thể trả lời ngay đó là tranh
thật hay tranh giả một cách khoa học và công tâm.Muốn đạt
đến một tŕnh độ xem tranh Phái đến mức như vậy bắt buộc
người xem phải là người hiểu được Bùi Xuân Phái, hiểu rơ
những giai đoạn sáng tác của ông,bởi mỗi giai đoạn ,tác phẩm
của Phái hầu như đều được ứng với trạng thái tinh thần và
hoàn cảnh diễn ra trong cuộc sống của ông ,điều này cần sự
cảm nhận cực kỳ tinh tế,cần phải trải qua những biến thiên
của thế kỷ trước, nghĩa là phải là người sống cùng thời với
ông để có được sự trải nghiệm và đồng cảm với các chủ đề mà
ông đă sáng tác,nhờ thế mới có thể phát hiện ra được tranh
thật hay giả ở những chi tiết nhỏ nhất,bất ngờ nhất.
Hầu như ở tất cả các bức tranh của Bùi Xuân Phái đều được
bắt nguồn từ sự chân thành và thực tế cuộc sống bởi thế tác
phẩm của ông luôn truyền được sự xúc động cho người
xem,tranh giả rất khó nếu không nói là không thể làm được
điều này.Người am hiểu Phái,nh́n vào bức chân dung là biết
ngay ông vẽ ai và được vẽ vào năm nào,nh́n vào bức phố ,nhận
ra ngay góc phố nào,vẽ vào giai đoạn nào, chữ kư sẽ được đặt
ở góc nào trên bức tranh (chữ kư của Phái cũng là một phần
bố cục của bức tranh và cách ông kư như thế nào cũng sẽ phụ
thuộc vào cách ông vẽ bức tranh đó thế nào,và cũng phụ thuộc
vào chất liệu và kích cỡ bức họa nữa v.v..Một điểm nổi
bật,dễ nhận ra nhất là Phái có một phong cách riêng rất
Phái- phong cách nghệ thuật riêng biệt ấy đă góp phần làm
nên sự thành công của ông mà người ta không thể bắt chước
hay truyền trao.Tưởng cũng nên nhắc lại rằng họa sĩ đă mất
cách nay gần 20 năm (1988) do đó số tranh mà người ta thấy
hầu như được họa sĩ sáng tác từ nhiều chục năm về trước nên
ở mỗi bức tranh đều nhuốm mầu thời gian,vết tích của năm
tháng...Điều kiện quan trọng nữa mà người mua (nếu bức tranh
có giá trị lớn)luôn muốn biết là đời sống của bức tranh từ
khi nó được sinh ra: nó đă từng ở với ai ? Do đâu mà người
sở hữu bức tranh đó có? Tư cách người sở hữu như thế nào ?
(Giới sưu tập chuyên nghiệp ở Việt Nam hiện nay nếu nghe nói
ai đó đang có một tác phẩm của danh họa nào đó, họ chỉ cần
biết ai đang sở hữu bức tranh ,họ sẽ có phản ứng ngay là có
cần quan tâm hay là không-Điều này cho thấy người sở hữu bức
tranh có giá trị th́ bao giờ giá trị của tư cách người đó
cũng đi kèm theo.)
Chung cuộc, làm người thẩm định tranh của Phái đ̣i hỏi có cả
tính khoa học,hệ thống , hơn thế nữa, cũng phải là một họa
sĩ , tự tin, trung thực và sau cùng,trên hết mọi điều đó là
t́nh yêu dành cho họa sĩ Bùi Xuân Phái.

Bức tranh sơn dầu “Bến Phà Ở Sông
Đà” (thuộc sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam)một trong
những bức tranh sơn dầu có kích thước lớn nhất của Bùi Xuân
Phái ,bức này đă được giải nhất(huy chương vàng) trong cuộc
triển lăm Mỹ thuật Toàn Quốc năm 1980. Không thể hiểu được
là do ngu dốt hay liều lĩnh mà giới làm tranh giả và giới
sưu tập đă gửi bức chép lại tác phẩm này bán đấu giá tại nhà
bán đấu giá danh tiếng hàng đầu thế giới Christie’s vào
tháng 10/1997 (do Hà Thúc Cần gửi bán) Bức này
đă được khách hàng trả giá tới 47.000 USD Sau đó bị phát
hiện bởi hoạ sĩ Nguyễn Trịnh Thái (NTT đă có bài tố cáo đăng
trên tờ Tuổi Trẻ).Kết cục là Christie’s đă vội vă thu hồi
lại tiền và xin lỗi khách mua.
Anh Đào:Em dang
phan van truoc mot buc tranh : bac bxp thuong ky chu P la ky
chu hoa(chu lon),day lai la chu nho:anh co cho em y kien
duoc khong?chu ky phai mau den ,day lai la mau nau,day co
phai la tranh that khong??
Người
xem tranh chuyên môn bao giờ cũng xem toàn thể bức tranh
trước ,chữ kư rất quan trọng nhưng chứ kư cho dù là thật hay
là giả cũng sẽ không cứu văn được nếu bức tranh đó qúa
tệ.Cũng cần lưu ư rằng trong một bức tranh giả th́ phần chữ
kư là dễ làm nhất đối với giới làm tranh giả , có khi họ kư
c̣n "bay bướm" rơ nét hơn cả tác giả.vài trường hợp mà chúng
tôi đă thấy : có những bức đúng là của Bùi Xuân Phái nhưng
phần chữ kư lại là không phải của Phái. Người sở hữu tỏ ra
thán phục và hỏi tại sao biết mà khẳng định như vậy ? Trả
lời rằng : BXP là người rất tự tin và cũng lại rất thận
trọng ,ông luôn có trách nhiệm ,ư thức với tranh của ḿnh dù
là bức đó có kích thước lớn hay bé xíu,ông chỉ kư vào khi
ông thấy có thể dừng lại được hoặc đă làm ông hài ḷng.(Bức
tranh của Phái có chữ kư giả là v́ nh́n vào tranh biết ngay
là bức tranh c̣n đang dang dở và chưa thể dừng lại được đối
với một maitre.) Chữ kư của tác giả trên bức tranh là quan
trọng nhưng không phải là quan trọng nhất - Quan trọng nhất
vẫn là bức tranh bởi v́ toàn thể bức tranh đă có thể được
coi là chữ kư của Phái rồi,cho dù bức tranh đó không có chữ
kư của ông.Người sở hữu bức tranh của BXP, nếu v́ nguyên
nhân nào đó mà bức đó thiếu chữ kư hoặc đă bị phai mờ, cách
khôn ngoan nhất là nên tôn trọng chứng tích của thời gian và
hoàn cảnh thực tế của nó, bởi như vậy, bức tranh tự thân nó
vẫn có nguyên giá trị và sự trân trọng của người xem.

Đề tài khỏa thân được BXP vẽ
nhiều nhất vào thập niên 60 ,khi đó BXP ở vào lứa tuổi tứ
thập,giai đoạn này ,BXP có được sự phong độ nhất về năng lực
sáng tác cũng như niềm đam mê vẻ đẹp thân thể nữ .
GERARD:BXP co de
nam nao sau chu ky khong? thi minh co the coi tranh nhung
nam do de biet rang bac BXP khao cuu sao khi doc sach va ve
theo truong phai do ?
Hôm
nay 23.8.06, Phương phải chuẩn bị vô Sài G̣n để cùng với
Trần Hậu Tuấn lên đường sang Seoul thực hiện cuộc triển lăm
"Works Arts' Bui Xuan Phai in Seoul" nên vào lúc này,tâm trí
cũng đang rất rối loạn. Phương hứa sẽ sớm trả lời câu này kỹ
lưỡng và có phân tích :do đâu, v́ sao v.v...Bây giờ tạm trả
lời bạn bằng một h́nh ảnh :
Chữ Kư
Của Bùi Xuân Phái Qua Các Thời Kỳ, Giai Đoạn
Phương
đă về đến Hà Nội "Ừ thôi em về" Ừ hay không, gật hay lắc th́
Phương vẫn về Hà Nội. Đừng nói là :"Ta về ta tắm ao ta" nghe
có vẻ vờ vịt khiêm nhường.Thực sự ta nhớ nhà là ta nhớ những
công việc c̣n đang chờ đợi ta ở nhà đó thôi.Ta ở đâu, c̣n
sống hay đă lên đường,điều đó có quan trọng ǵ.Quan trọng là
ta đă và đang làm được điều ǵ , có là cái ǵ hay không là
cái ǵ.Chuyến đi Hàn khá là gian truân nhưng cũng thật thú
vị và có
ư nghĩa. Phương được người ta gửi đến sống ở khu ăn chơi
và tiêu xài tàn bạo nhất nơi xứ Hàn, đến ngày thứ 7 cũng qúa
đủ để vẫy tay chào nhau .Tạm biệt Seoul, có nước mắt ,nụ
cười trong lưu luyến ,thôi cũng đành "T́nh em vỗ cánh"
Hà Nội 3.9.2006
GERARD :Xin anh
cho nhung nguoi mo dieu nghe thuat BXP biet nhung vui va
buon cua cuoc trien lam SEOUL 2006,nhung kinh nghiem anh da
rut ra cua chuyen di nay de dung cho nhung cuoc trien lam se
toi.
Chào
bạn Gerard , câu trả lời cho câu hỏi của bạn nằm trong địa
chỉ này :
http://www.buithanhphuong.com/seoul.html
GERARD :moi danh
hoa deu co vai TUYET TAC PHAM gan lien voi ten
tuoi cua ho;thi du:Van Gogh:LES TOURNESOLS(Hoa Huong
Duong)/DOCTEUR GACHET(Bac
Si GACHET);TO NGOC VAN:CO GAI BEN HOA HUE.Xin Anh cho em
biet nhung tac pham nao
da thanh TUYET TAC PHAM gan lien voi ten cua bac BUI XUAN
PHAI?
Mỗi
danh họa đều có những tác phẩm tiêu biểu,chỉ cần nhắc tên
bức tranh là những người quan tâm đều biết. Riêng đối với
họa sĩ BXP, v́ ông vẽ rất nhiều và số tranh của ông hiện nay
tản mát mọi chân trời , phần nữa cũng do các phương tiện
truyền thông chưa khi nào tập trung cụ thể vào vài ba bức
tranh cụ thể nào của họa sĩ, nên việc chọn ra TUYET TAC PHAM
của ông sẽ chỉ là cảm nhận cá nhân của mỗi người.Hiện tại
các tuyệt tác phẩm của ông dường như được gọi bằng các chủ
đề ông đă vẽ như : Phố Cổ Hà Nội, Sân Khấu Chèo,Nông Thôn
v.v..
GERARD :Em thay
cach chien dau dung cam cua anh cho bac BXP em co rat nhieu
thien cam, gan nhu la RAT CAM DONG ;cau hoi cua em:cach
chien dau cua anh cho bac BXP voi dung cu thoi dai bay
gio(sach,internet...) co lam cho anh phan tam va lo dang
cong viec nghe thuat cua chinh anh khong?
Nói
về việc ra sách BXP (như vậy cho đến nay đă có 9 đầu sách
giới thiệu tác phẩm hội họa của ông,hiện nay ở VN ông là
người giữ kỷ lục này là do người đời in sách cho ông sau khi
ông mất chứ không phải là tự bỏ tiền túi ra để tự in sách
cho ḿnh ,tự nói về ḿnh như nhiều họa sĩ khác đă làm.)
Toàn bộ những sách trên về hội họa của BXP đều do Trần Hậu
Tuấn tài trợ và làm chủ biên, có sự tham gia ,đóng góp ư
kiến của Phương.
Mục đích của sách :
-Giới thiệu tác phẩm của BXP và vinh danh ông ra Thế giới.
Không thể bỗng chốc ta tung ra Thế giới hàng loạt các tên
tuổi sáng chói của VN mà cứ muốn người nước ngoài phải thừa
nhận ngay khi mà những cái tên : Nguyễn Gia Trí,Tô Ngọc Vân,
Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái... với họ vẫn c̣n lạ lẫm.Bây giờ
tuy đă muộn,nhưng muộn c̣n hơn là nằm im không chịu giới
thiệu cái mà ta đă có.
-Chống làm tranh giả. Điều này thoạt nghe có vẻ nghịch lư và
bạn sẽ nghĩ :tranh đă được in vô sách sẽ tạo ra nhiều "mẫu
mă " cho giới sao chép tranh chứ?Bạn cũng biết , ngày nay,
mỗi ngày trên đời này ,có hàng trăm "tác phẩm" của Van Gogh
ra đời ,nhưng đâu có phương hại ǵ tới ông ấy .( Bây giờ
cũng đă đến lúc không có chuyện khách văng lai t́nh cờ mua
được tranh của các danh họa VN ở các Gallery trên đường phố
được bày bán xen kẽ cùng với các loại hàng tầm tầm)
Tác dụng của sách khi in những tác phẩm của BXP là một phần
nào giúp mọi người thuộc được với phong cách của ông ,thuộc
được nhịp điệu trên từng nét vẽ của ông. Hầu như những người
bị mắc lỡm khi mua phải của giả thường là những người nước
ngoài chưa bao giờ...xem tranh Phái. Và những kẻ làm tranh
giả khi xem tranh của BXP cũng nên tự xấu hổ v́ sẽ nhận thấy
khả năng ,tay nghề của họ là xoàng (theo tôi, những người
làm tranh giả thường không phải là...họa sĩ ,bởi một điều
đơn giản,người họa sĩ thực sự luôn giầu ḷng tự trọng,không
bao giờ chịu làm công việc làm giả tranh của người khác,họa
sĩ nào cũng vậy, họ sống và sáng tạo nghệ thuật với mục dích
duy nhất là vun đắp tên tuổi cho chính họ mà thôi ,chỉ cần
một lần mắc tội làm tranh giả kể như sập tiệm).Nên nhấn
mạnh,tất cả những bức tranh giả của BXP do người VN vẽ đều
dễ dàng bị nhận dạng ,trước tiên v́ nó tỏ ra kém cỏi về h́nh
hoặc về mầu.Vấn đề quan trọng nữa là,sách được in ra có tác
dụng cho tác phẩm như một "chứng chỉ" hay "Sổ đỏ" đă được
tŕnh làng.
Nói về các trang Web giới thiệu tranh của BXP : ở VN , lướt
trên web và thưởng thức các tác phẩm hội họa vẫn chưa trở
thành thói quen của nhiều người,rất ít người vô các trang
web hội họa. Nếu có một thống kê th́ chắc hội họa trên
internet sẽ đứng ở hàng thấp sau những trang tấp nập người
vào ra với những chuyện và h́nh dành cho người lớn.Mặt khác,
khi giới thiệu tranh BXP trên mạng th́ hầu như tất cả những
tác phẩm của ông ở trên trang web đó đều đă nằm trong tay
thiên hạ và ở rải rác trên thế giới.Chuyện mua bán những tác
phẩm của các danh họa VN trên mạng c̣n rất xa vời và khó có
thể thực hiện được, bởi lẽ người ta không thể bỏ ra nhiều
ngàn USD để mua bức tranh chỉ được thấy trên màn h́nh phẳng
ĺ, nhẵn thín và lặng câm như thế.Từ thực tiễn đó ,người lập
trang web chỉ có một mục đích là...để cho vui.

|
Ảnh chụp từ bộ
phim "Phố Của Phái" của các nhà làm phim UKRAINA – Liên Xô từ
năm 1983(trong ảnh :BXP đang vẽ chân dung Tố Uyên).Bộ phim "Phố
Của Phái" giới thiệu về sự nghiệp và cuộc sống của hoạ sĩ Bùi
Xuân Phái.Trong phim giới thiệu rất nhiều tác phẩm và miêu tả
đời sống cùng hoàn cảnh sáng tác của họa sĩ .Không mấy ai ở VN
đă được xem bộ phim quí giá này,người duy nhất trong gia đ́nh
họa sĩ được xem ,đó là Trâm,con gái BXP, Vào năm 1983, Trâm đang
lao động tại Nga,và đă được xem trên đài truyền h́nh trung ương
của Nga. Trâm rất xúc động và tự hào v́ lần đầu tiên được thấy
bố mẹ trên màn h́nh trong một chương tŕnh Văn hóa Nghệ thuật
của Liên bang Nga.
GERARD :1-Xin anh cho
em biet the nao la bien gioi giua nguoi mua tranh treo va nguoi
suu tap tranh?
2-Khi suu tap tranh,can nhung nguyen tac nao de bo suu tap co he
thong de tro thanh nguoi suu tap co tam co??
Xem
ra bạn mở rộng câu hỏi rồi, và Phương nghĩ đây sẽ là nơi để mọi
người cùng trao đổi ,đưa ra những suy nghĩ của riêng ḿnh.
Người chơi tranh (có tranh treo ở nhà) cũng có nhiều cách khác
nhau và cả người sưu tập tranh cũng vậy và cũng chẳng có qui
định nào cho rằng phải có bấy nhiêu tranh mới được kêu là nhà
sưu tập. Ở VN gọi tên là nhà sưu tập nghe có vẻ oai và nghiêm
trọng chứ thực ra cách gọi đó chỉ để chỉ ra một công việc của
anh ta hay chị ta là mua vào và bán ra những món hàng vẫn thường
được gọi là tranh.Người sưu tập tranh (nhà buôn tranh)có cần
kiến thức mỹ thuật không ? Ở các nước khác sẽ là điều kiện tiên
quyết nếu không muốn phá gia bại sản. Ở Vn ,điều đáng kinh ngạc
là hầu hết các nhà sưu tập khi tṛ chuyện với họ đều thấy họ bộc
lộ những lỗ hổng lớn về kiến thức hội họa nhưng họ vẫn tồn tại
và phát triển được (?) :))
Giữa người chơi tranh để thưởng lăm và nhà buôn tranh có nhiều
điểm khác nhau,theo tôi điểm khác nhau đáng kể nhất là người
chơi tranh (mà không hề tích trữ hay tư lợi nào cả, chơi tranh
v́ thích mà thôi), trong nhiều trường hợp họ đă chơi bức tranh
đó do bởi những kỷ niệm với họa sĩ,có sẵn một cái t́nh với họa
sĩ mà mua hoặc rất có thể đă được họa sĩ mến tặng.Thí dụ về điều
này, có thể nói những tác phẩm của BXP lại nằm nhiều ở trong nhà
những người chơi tranh (nghiệp dư) Sau khi BXP mất ,số người này
mới giật ḿnh ,bất ngờ v́ tác phẩm của BXP có giá trị lớn như
vậy .
Câu hỏi 2 của bạn mang cấp Nhà nước rồi, chứ một cá nhân khó mà
thực hiện được tham vọng ấy.Và ngay cả Nhà nước cũng sẽ không
làm được nếu thiếu những yếu tố : kiến thức , tài chính, hy sinh
(chịu lỗ vốn để đạt được mục đích) và tinh thần chia sẻ với cộng
đồng.
GERARD :Anh
Phuong la nguoi noi nghiep rat kho cua bac BXP,anh da co trong
trach bao quan tot tat ca nhung tranh bac Phai de lai cho gia
dinh va hau the;theo anh, 18 nam qua, chuyen bao quan va truyen
ba nghe thuat cua BXP theo anh da duoc lam dung theo y muon cua
anh khong?hay anh da phai lam vao canh "CHANG DANG DUNG",da lam
nhung chuyen ngoai y muon vi thoi cuoc dua day ma bay gio lai
hoi tiec va neu co co hoi,thi chuyen do khong say ra nua?
2-Khi tranh duoc ban ra,"TRANH DA LEN DUONG" nhu anh thuong ngam
ngui noi,thi trong trach va trach nhiem cua anh dung lai tai
nguon cua nha hay anh co cach nao bao quan no mot cach gian
tiep?
BXP
khi giă từ nhân thế,ông đă để lại cho gia đ́nh trên 500 bức
tranh sơn dầu và bột mầu (không tính những bức h́nh họa và những
phát thảo ,nghiên cứu). Vài ngày trước khi BXP mất, ông và tôi
cũng đă nói chuyện một chút về vấn đề này,dường như muốn làm vui
ḷng ông, tôi đă quả quyết rằng: "Nếu sau này bố mất,tranh của
bố sẽ được tăng giá gấp 20 lần !" khi đó tôi thấy ông không nói
ǵ mà chỉ mỉm cười hiền lành.Và tôi đă thực hiện đúng điều mà
tôi đă nói với BXP.V́ thế tôi đă phải hứng chịu nhiều chỉ trích
từ trong gia đ́nh lẫn bên ngoài đời sống,rằng đó là một cái giá
khùng điên ,rằng hoang tưởng...Khi đó, khách đến nhà xem tranh
BXP, tỏ ḷng khâm phục và khen ngợi hết lời nhưng đến khi hỏi
mua th́ họ nghe được một cái giá mà cả người nói lẫn người nghe
đều cùng choáng váng.Phải đợi một năm sau khi BXP mất(năm 1989)
tôi mới bán được một bức đầu tiên với cái giá mà mọi người đă
cho là khùng điên,và từ đấy tôi mới lấy được sự tin tưởng của
người nhà vào những quyết định của ḿnh.
Bạn hỏi tâm trạng của tôi khi lâm vào cảnh "Chẳng đặng đừng" ?
Hơn ai hết, tôi là người hiểu ,khâm phục và trân trọng nghệ
thuật BXP,nhưng là người phải đứng trước sự lựa chọn 1/ Vùng lên
làm cuộc cách mạng kinh tế cho gia đ́nh? 2/ Giữ lại tất cả tác
phẩm của BXP? Tôi đă không thiên hẳn về phía nào,và đă chung
sống với cả hai sự lựa chọn đó, nghĩa là nếu phải chia tay một
bức họa nào đó của BXP th́ đều phải xác đáng, đúng người, đúng
việc.Mặt khác ,ngay từ đầu, tôi đă đặt ra chiến lược và mục đích
là phải công bố dần dần những thành qủa lao động nghệ thuật của
BXP để công chúng được biết tới.Bắt đầu từ năm 1990 ,đă có cuộc
triển lăm đầu tiên trong chương tŕnh "Bùi Xuân Phái -Tác phẩm
chưa trưng bày" (trong triển lăm không bày bức nào đă từng bày
rồi)do Gia đ́nh tổ chức hằng năm nhân ngày sinh của họa sĩ
(1.9.1920) và kéo dài được đến 6 cuộc triển lăm gia đ́nh mới kết
thúc được chương tŕnh này.
Quỳnh Hương :
Anh có thể giới
thiệu qua về cuộc triển lăm tranh Bùi Xuân Phái ? Tại sao lại
chọn tên "Tâm tư nghệ thuật"?

: Tên triển lăm - "Bùi
Xuân Phái- Tâm tư nghệ thuật" được lấy từ tên cuốn sách mới nhất
về ông do anh Trần Hậu Tuấn và tôi cùng làm. Cuốn sách tập hợp
những ghi chép, chiêm nghiệm, suy tư của Bùi Xuân Phái về nghệ
thuật nói chung và về hội họa nói riêng. Cha tôi có thói quen
ghi chép những ư nghĩ bất chợt đến với ông, những điều ông trăn
trở mỗi khi ông không bận với giá vẽ. Ông viết trong sổ tay,
trên các mảnh báo, giấy rời, trên lề tranh bất kỳ... Sau này,
khi cha tôi mất, gia đ́nh đă gom lại, ǵn giữ như kỷ vật quư về
ông. Tôi và anh Trần Hậu Tuấn đă quyết định công bố những ghi
chép này, chúng tôi nghĩ những trải nghiệm trong sáng tạo nghệ
thuật của Bùi Xuân Phái, những điều từng dằn vặt ông - tới thời
điểm này vẫn c̣n nguyên giá trị, nó c̣n giúp cho công chúng hiểu
hơn về tinh thần cũng như nhân cách của ông.
Quỳnh Hương :Về các bức
tranh sẽ được trưng bày lần này, có ǵ khác so với những triển
lăm đă từng tổ chức?
Triển
lăm gồm khoảng 60 tác phẩm, trong đó phần lớn là những tác phẩm
của Bùi Xuân Phái mà nhà sưu tập Trần Hậu Tuấn mới t́m được.
Tuấn t́m được nguồn từ Pháp, và Thụy Điển, các bức tranh chủ yếu
vẽ trong khoảng 1979-1981, gồm tranh phố, biển, nông thôn, tự
họa. Đặc biệt là những bức tự họa mới t́m thấy có ảnh hưởng
tranh Van Gogh - đầy tâm trạng và rất xúc động, hẳn ông rất đơn
độc khi vẽ những bức tranh này, xem tranh tôi thấy thương ông...
Gia đ́nh tôi cũng chuyển một ít tranh ở Hà Nội vào. Trần Hậu
Tuấn có thể không cần thêm tranh, nhưng anh ấy muốn có sự tham
gia của chính gia đ́nh họa sĩ, c̣n tổ chức và lo liệu cho cuộc
trưng bày này chủ yếu vẫn là Tuấn.
Quỳnh Hương :Nhà sưu tập
Trần Hậu Tuấn hiện là người đang giữ nhiều nhất tác phẩm của Bùi
Xuân Phái. Anh có thể nói thêm về nhân vật này?
Tuấn
là bạn thân của tôi từ hồi c̣n bé, Tuấn đến nhà chơi, gặp cha
tôi và cậu ấy đă được ông coi như một người bạn trẻ tuổi. Tuấn
có một t́nh yêu mê cuồng với BXP và chịu ảnh hưởng đến nỗi nh́n
sự vật và cuộc đời bằng cái nh́n Bùi Xuân Phái, căn đo cái đẹp
bằng thước đo của ông. Với cả hai chúng tôi - ông là mẫu mực,
chúng tôi nh́n vào để ứng xử và sống, Trần Hậu Tuấn thương mến
và kính trọng ông như một người cha. Tuấn là người có công lớn
trong việc gom t́m tư liệu và tác phẩm, phục dựng chân dung Bùi
Xuân Phái một cách có hệ thống. Tuấn làm những công việc ấy
trước hết v́ t́nh yêu của Tuấn với ông Phái, và v́ nghệ thuật
của Bùi Xuân Phái cũng chính là sự nghiệp của Tuấn, tôi cho rằng
cuộc gặp gỡ giữa hai người này là một mối duyên lớn.
Quỳnh Hương :Gia đ́nh họa
sĩ và nhà sưu tập Trần Hậu Tuấn có ư định tổ chức những cuộc
triển lăm tranh Bùi Xuân Phái trở thành một hoạt động mỹ thuật -
thường niên?

Chúng tôi cũng định từ nay trở đi, mỗi năm sẽ cố gắng tổ chức
triển lăm tranh Bùi Xuân Phái một lần. Tôi nghĩ là việc làm này
không cũ, không nhàm, mà nó có ư nghĩa với những thế hệ lớn lên
sau này, khi họ cần hiểu về Bùi Xuân Phái, về phố cổ Hà Nội...
Việc làm này sẽ giúp mọi người nh́n nhận một cách hệ thống về
ông, về nhân cách nghệ sĩ, cuộc đời, con người, tác phẩm... đó
cũng là việc khẳng định một chân giá trị.
Anh Đào: BUI XUAN PHAI
co chat "xuc tac" nao giup ong ve tinh than de chiu dung nhung
kho khan ve vat chat ma van sang tao khong ngung de co duoc
nhung buc tranh that dep va that tinh cam, chat "xuc tac" do co
the la Van Duong Thanh,co hoc tro cua ong?Hay dieu gi khac ? da
giup ong co diem tua de co the tru lai duoc ma ve ,trong suot
giai doan lich su cua VN -ngat ngheo va gian kho nhat ay?
Không
riêng BXP mà các nghệ sĩ khác cùng thời với ông cũng đều chung
một hoàn cảnh sống trong thiếu thốn mọi bề ,c̣n tinh thần th́
lại bị bó buộc quá.Thời của BXP đă được Thuỵ Kha mô tả trong bài
thơ Khóc Phái: " Một thời rượu suông say lâu/Một thời lắng sầu
ch́m sâu..."Có lẽ trong hoàn cảnh ảm đạm ấy đă được BXP bày tỏ
bằng những bức tranh mang đậm đặc một nỗi buồn dai dẳng,và đă có
khi ông được bạn bè gọi là "Buồn Xuân Phố".Nếu ở vào thời bây
giờ,BXP mới bắt đầu xuất hiện,chắc ông sẽ vẽ khác và chắc ,sẽ
không phải là BXP như mọi người đă biết và mến mộ nữa rồi.V́ thế
,xin đừng hiểu là may hay là rủi,là thiệt hay là hơn, mà đó là
số phận của đời người,hay số phận của người Việt trong thế kỷ
trước cũng là.
Bạn có hỏi về chất xúc tác (từ này bạn đă đưa vào ngoặc nháy như
muốn nói về một mối t́nh có thể có của BXP) và bạn đă đưa tên
người cụ thể là nữ họa sĩ Văn Dương Thành. Về chuyện này tôi xin
được cải chính là không như bạn đă nghĩ đâu ,và tôi cũng nghĩ ,
Văn Dương Thành cũng sẽ nói như tôi vậy.Tuy nhiên, chắc sẽ có
lúc tôi sẽ trở lại đề tài này,c̣n lúc này th́ chưa.
Các danh nhân sau khi mất thường có những giai thoại. Người ta
cũng đă nói vui : sau khi BXP mất,tranh của ông xuất hiện đă
nhiều, thế nhưng bạn của ông lại c̣n xuất hiện nhiều hơn.
GERARD :Khi
nguoi Han Quoc bi ghien,kinh te cao, se mua duoc thuoc chat
luong tot,khi nguoi Viet tha huong, kinh te thap(Chua chac) se
mua thuoc "lac" hay thuoc "gat" my thuat kem chat luong co nghia
la con rong chau tien SE lai PHAI bi LAM vao canh "DO HO VAN
HOA".Theo anh, mot tam tranh kich co lon, gia ban cao se la qui
hon mot tam tranh kich co nho vi gia ban re hon, va cu nhu vay
ma Ngoai ban mua tam tranh lon de " tro thành nguoi so huu mot
so luong tranh Phái dáng ne".? hay la ta co the dung TRI THONG
MINH tu chon mot chuyen de khong cu the (chuyen de cu the cua
BXP la Pho Co Ha Noi, San Khau Cheo, Nong Thon, khoa than van
van va van van),bi mat(chuyen de nay em khong muon noi ra), phat
sing tu su suy nghi de xay dung nen bo suu tap tranh BXP "dang
ne"?Anh da tra loi:
"Neu toi phai chia tay mot buc hoa nào do cua BXP thi dieu do
phai xac dang, dung nguoi, dung viec".Thi khi anh (dan anh trong
gioi my thuat) gap nguoi do, anh se de Kinh te tren tinh cam hay
nguoc lai de Tinh cam tren kinh te??
Xem
ra câu trả lời lần trước của Phương về đề tài "Đi Hay Ở " của
những bức tranh đă chưa làm bạn dịu đi được những bức xúc. Những
bức xúc của bạn,nghĩ cho cùng là có lư và có thể hiểu được
.Những phản ứng không hài ḷng trước việc tác phẩm của danh họa
VN bị bán đi ra nước ngoài là đương nhiên và c̣n là cần thiết
của mọi người dân Việt có tấm ḷng quan tâm đến di sản văn hoá
dân tộc.
Khi bạn hỏi tôi bằng cả một câu : "anh se de Kinh te tren tinh
cam hay nguoc lai de Tinh cam tren kinh te??" Vậy Phương sẽ phải
trả lời bạn thế nào đây ? Hoặc là trở thành kẻ lư tài hoặc là kẻ
nói dối ? Và Phương nhận thấy, cách trả lời như thế nào cũng sẽ
bị người ta hiểu theo một trong 2 cách trên thôi,tạm thời cho
Phương khất nợ vậy.
Chuyện Phương điều hành và quản lư di sản BXP đă để lại, là một
câu chuyện dài không thể chỉ nói bằng vài hàng chữ .Tuy vậy
,cũng nên nói khái quát một chút, là bao giờ nó cũng được đặt
trong t́nh trạng chủ động và "cảnh giác" bởi từ khi BXP mất đến
nay, Phương đă quá mệt mỏi và không có hứng thú ǵ trong việc
chống đỡ những đợt "tấn công" từ phía khách hàng. Đă có những vị
khách được giới thiệu là "Chiếc máy ủi" ,chỉ cần ḿnh gật một
cái là người ta sẽ " ủi sạch trơn" nghĩa là ḿnh sẽ chẳng c̣n
bức tranh nào của BXP nữa.Gần đây có một sự kiện thật sự ấn
tượng đă xảy ra khi người ta (một nhà sưu tập tranh nổi tiếng ở
VN) đặt vấn đề với Phương là muốn mua lại căn nhà tại 87 Thuốc
Bắc,nơi mà BXP đă gắn bó cả đời ḿnh ,sống và vẽ tại đó. Cho dù
đó chỉ là lời dạm hỏi, nhưng cũng đủ để Phương cho rằng đó đă là
giới hạn cuối cùng của sự "tấn công" và đợt "tấn công" lần này,
thậm chí c̣n mang tính chất huỷ diệt mà hiểu theo nghĩa nào cũng
thấy đúng.
Thanh B́nh :Bùi
Xuân Phái được người ta gọi là "Vua Phố Cổ" .Theo anh ngoài chủ
đề Phố Cổ Hà Nội, BXP c̣n có những chủ đề nào khác có thể được
"phong làm vua" không ?
Họa
sĩ Bùi Xuân Phái được đồng nghiệp thán phục sự điêu luyện,tinh
tế ở chủ đề chân dung chứ không phải ở chủ đề Phố cổ Hà Nội, cho
dù ở chủ đề này ông được gọi là "Vua Phố Cổ" . Ông vẽ rất nhiều
chân dung,ở tất cả chân dung của ông,người ta thấy người mẫu
thường là những người rất thân với họa sĩ,được ông dành tất cả
t́nh cảm như vợ con,anh em,người hàng xóm,bạn bè đồng
nghiệp.(Theo tôi ,tranh chân dung của BXP,ấn tượng và giá trị
hơn vẫn là những bức tự họa . Lúc sinh thời cũng có nhiều họa sĩ
đă vẽ chân dung Bùi Xuân Phái ,nhưng dường như đều bị chính
những bức chân dung tự họa của BXP làm cho mờ nhạt ).
Ở mỗi bức chân dung của BXP,người ta nhận thấy, bức họa được tạo
nên bởi nét bút của bậc thầy, sắc sảo, tinh tế, dường như hiểu
thấu tâm hồn hoặc tâm địa sâu kín, phơi bày tính cách của từng
con người, từ một bác nông dân mù chữ, một cô gái dân quân mập
mạp, một bà bán rau toét mắt bên hè phố, một ông sưu tập
tranh,một nhà văn...tất cả những bức chân dung ấy,người xem
không cần phải xem tựa đề tên bức tranh cũng đă có thể nhận ra
từng nhân vật ông đă miêu tả.Những người sống cùng thời với BXP
vẫn c̣n nhớ những kỷ niệm về những bữa tiệc mà có sự hiện diện
của BXP,như đă thành thói quen,bao giờ người ta cũng đẩy ra
trước mặt ông tấm toile trắng hoặc tờ giấy trắng với cây bút
vẽ,lúc đó chính là lúc vui nhất của bữa tiệc,mọi người (hầu như
đều là họa sĩ,điều này bây giờ thật là hiếm và không c̣n thấy
xẩy ra nữa) xúm lại quanh ông, xem ông vẽ chân dung tại chỗ (BXP
vẽ chân dung rất nhanh và làm người ta ngạc nhiên v́ rất giống
và sống động) người được chọn làm mẫu sẽ rất phấn khởi và vinh
dự. Sau cùng ,khi bức họa chân dung đă hoàn thành, thường th́
tác phẩm đó được dành tặng cho chủ nhân của bữa tiệc.Nhưng nếu
bữa tiệc đó xảy ra tại nhà BXP, ông sẽ dành tặng nó cho một cô
gái .(Và nếu Thanh B́nh có mặt tại bữa tiệc đó , em sẽ là người
được BXP dành tặng bức tranh đó là cái chắc. )
Văn Dương Thành :Qua
những năm tháng sóng gió,ông Phái vẫn tồn tại với nghệ thuật của
ḿnh như một vị thiền sư đắc đạo.Nghệ thuật BXP với tính nhân
đạo,đầy ắp t́nh thương,trong trẻo,gột rửa những nhọc nhằn,những
cường bạo.đem t́nh yêu tha thứ từ những con người b́nh dân nhỏ
nhoi đến những người danh tiếng quanh ông.Lạ thay,những người
b́nh dị giản đơn cũng hiểu ,cũng quí tranh nghệ thuật BXP.
Những năm 1975 họa phẩm c̣n rất khan hiếm.Ông Phái ít có đủ toan
và mầu để vẽ.Tôi học theo ông đi kiếm những tấm tấm b́a các tông
cắt ra .Tôi nấu keo da trâu cho loăng ra và quét lên những mảng
b́a ,sau đó quét thêm một mầu trắng tự trộn với dầu lanh.Miếng
b́a làm xong thường cong queo như bánh tráng nướng.Nhưng ông
Phái không quản ngại vẽ lên những tấm b́a tự tạo đó.Sau này.13
năm sau khi ông qua đời,vào năm 1999,những miếng b́a ấy đă lộng
lẫy toả sáng ở Viện bảo tàng Louvre của thủ đô Pái, cũng như ở
các hăng đấu giá của châu Âu!
Ngày 13.3.1975,ông Phái đă đến thăm tôi tại 118 Quan Thánh.Nh́n
thấy miếng b́a đă khô, ông cầm bút vẽ một mạch.Chỉ sau một
giờ,ông đă kư tên.Tôi sững sờ nh́n bức tranh chân dung ông đă vẽ
tôi và lặng im không thốt được lời nào: bức tranh giản dị đến
đơn sơ và kỳ diệu quá chỉ với ba mầu chủ đạo.
Ông Phái thường thổi tâm hồn ḿnh vào những tác phẩm. Nghệ thuật
sử dụng mầu chắt lọc đến tinh tế ,ông không bao giờ cần phải xếp
đặt rất nhiều độ mầu tương phản.Nhưng chỉ cần một sự gia giảm
của gam nóng lạnh cũng đủ đẩy độ tương phản đến mức lộng lẫy.
Ai cũng biết tranh phố cổ của BXPnhưng ít người biết ông là họa
sĩ vẽ chân dung bậc thầy của VN .Hàng trăm bức chân dung ông vẽ
,vợ và các con cũng như các bạn thân thiết,bức nào cũng diễn đạt
sâu sắc cá tính và ngoại h́nh của từng người mà không bao giờ
lặp lại.
GERARD :XIN
CHO BIET CO NHUNG THAY DOI GI TRONG CUON SACH SE XUAT BAN VAO
2008?
Den nay, da co 8 cuon sach xuat ban ve Bui Xuan Phai.Nhung cuon
sach do rat qui mo, da thiet lap mot he thong thu thap tai lieu
gioi thieu den ban doc tac pham cua BXP.Em nghe noi se co mot
cuon sach khac se ra doi nhan dip 20 nam ngay mat cua ong(2008).
Xin anh Phuong "bat mi" cho em biet cuon sach thu 9 nay se van
co tin cach "THU THAP TAI LIEU" hay sach chuyen qua mot giai
doan khac co "tam co" lon hon? nhu phe binh va binh luan ve tung
tac pham de "tri thuc hoa" doc gia my thuat Vietnam, nhu tieu su
cua cac tac pham(neu co) ma ching anh van la "ky uc song" cua
BXP?
Phương
đă chậm trễ trong việc "bật mí " cho bạn về thông tin cuốn sách
Bùi Xuân Phái-Nghệ Thuật Và T́nh Thương sẽ xuất bản vào 2 năm
nữa ,lư do là cần trao đổi với người cộng sự không thể thiếu
vắng (mà nếu thiếu vắng người này th́ chắc hẳn cuốn sách đó cũng
sẽ thiếu vắng luôn) đó chính là nhà sưu tập Trần Hậu Tuấn mà bạn
cũng đă có dịp gặp gỡ và tṛ chuyện tại 357/2 Nguyễn Trọng
Tuyển, TP.HCM.
Như vậy, cuốn sách BXP sẽ ra mắt vào mùa hè năm 2008 nhân kỷ
niệm 20 năm ngày mất của họa sĩ. Gần đúng như bạn dự đoán, cuốn
này sẽ làm khác hẳn cách làm trước,nghĩa là sẽ có lời b́nh, ghi
chú, và giới thiệu từng tác phẩm được đăng . Nêu rơ các giai
đoạn sáng tác,tổng kết các địa danh mà BXP đă qua và có tranh
của ông vẽ về những nơi đó.Thông kê nhân vật ,cảnh,và các chủ đề
mà BXP đă vẽ..v.v Về phần bài viết nêu lên được rơ nét chân dung
của BXP là một người nghệ sĩ: thương yêu, bao dung và làm việc.
Chủ yếu là phải đưa ra được nhiều thông tin ,dữ liệu về cuộc đời
BXP mà các phương tiện thông tin chưa được biết tới.
Công việc sẽ rất nhiều,với mong muốn cuốn sách thật sự hoành
tráng và hấp dẫn,nên việc chuẩn bị đă thực sự được khởi động từ
hơn một tháng nay. Và khi các bạn đưa ra các câu hỏi trong mục
Thế Giới Phái cũng đă là cách mà chúng tôi kiếm t́m ,khai thác
tư liệu cho cuốn sách BXP vậy.Bên cạnh những bài chính trong
sách ,Phương và Tuấn sẽ rất vui và hân hạnh được sử dụng tên và
những câu hỏi lư thú của các bạn vào trong cuốn sách quan trọng
nhất về danh họa Bùi Xuân Phái.
Tiếp trang 2
trang nhất Tr2
Tr3
Tr4 Tr5
Tr6
Tr7
......Tr36
Singapore Có Ǵ Lạ Không Em ?
Triển Lăm Bùi Xuân Phái Tại Seoul (Photo)
Phố Phái Ở Đà Nẵng (Photo)
Bảo Tàng Bùi Xuân Phái Ở TP Hồ Chí Minh
(Photo)
Artistphuong kể chuyện
Pḥng Bán Đấu Giá- ART FOR SALE
Bùi Xuân Phái qua cái nh́n của các họa sĩ
HOME
Bui Xuan Phai |
Nguyen Sang |
Duong Bich Lien |
Ta Ty |
Nguyen Gia Tri |
Other Artists
Article |
Pho Phai |
Van Duong Thanh|
Tiep Dang
|
Cam Vinh |Contact
31cuadong@hn.vnn.vn
|